Οι θυρεοειδικοί όζοι, δηλαδή κυκλικοί σχηματισμοί που αναπτύσσονται ανάμεσα στα φυσιολογικά κύτταρα του αδένα, είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο που συνήθως δεν απαιτεί καμία ιατρική παρέμβαση. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Παθήσεων Θυρεοειδούς (American Thyroid Association), το 50% του πληθυσμού θα εμφανίσει τουλάχιστον ένα θυρεοειδικό όζο μέχρι την ηλικία των 60 ετών. Το πως δημιουργούνται αυτοί οι όζοι είναι ακόμα ασαφές, αν και έχουν αναγνωριστεί δύο προδιαθεσιακοί παράγοντες: η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα Hashimoto και η έλλειψη ιωδίου, το οποίο προσλαμβάνεται κυρίως με τη διατροφή.

Οι όζοι δεν προκαλούν συμπτώματα και συχνά είναι τυχαίο εύρημα σε υπέρηχο τραχήλου για άλλο λόγο (π.χ triplex καρωτίδων). Μερικοί όζοι που είναι αρκετά μεγάλοι σε μέγεθος μπορεί να γίνουν αντιληπτοί οπτικά ή ψηλαφητικά σαν μόρφωμα που προεξέχει στην περιοχή του λαιμού, και έχουν το χαρακτηριστικό ότι κινούνται με την κατάποση.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει κάποιος είναι μία ιατρική επίσκεψη σε έναν ιατρό ενδοκρινολόγο, χειρουργό ενδοκρινών αδένων ή παθολόγο, ο οποίος θα λάβει ιατρικό ιστορικό και θα κάνει φυσική εξέταση του θυρεοειδούς αδένα. Το επόμενο βήμα είναι εξετάσεις αίματος για να δούμε αν ο θυρεοειδής αδένας λειτουργεί φυσιολογικά, υπο-λειτουργεί (υπο-θυρεοειδισμός) ή υπερ-λειτουργεί (υπερ-θυρεοειδισμός). Οι εξετάσεις αίματος πρέπει να περιλαμβάνουν τις ορμόνες Τ3, Τ4 και TSH. Κάποιες παθήσεις του θυρεοειδούς που σχετίζονται με υπερ- ή υποθυρεοειδισμό είναι υπεύθυνες για τη δημιουργία όζων, και το αντίστροφο δηλαδή ένας όζος μπορεί να προκαλέσει υπερθυρεοειδισμό.

Η πιο σημαντική εξέταση που θα ξεκαθαρίσει αν ο όζος είναι καλοήθης ή κακοήθης είναι ο υπέρηχος τραχήλου. Ο υπέρηχος θα μας δώσει πληροφορίες για το μέγεθος του θυρεοειδή, αν υπάρχει ένας ή περισσότεροι όζοι, το μέγεθος του όζου, καθώς και άλλα χρήσιμα στοιχεία όπως το σχήμα, τα όρια, η υφή (μαλακό ή σκληρό) και η σύσταση (αν είναι συμπαγής ή κυστικός) του όζου. Όλα αυτά είναι απαραίτητα για να αξιολογήσουμε εάν ένας όζος είναι ύποπτος για κακοήθεια, δηλαδή αν υποκρύπτει καρκίνο.

Σε περίπτωση που υπάρχει υποψία για κακοήθεια, με βάση τον υπέρηχο τραχήλου, πρέπει να ακολουθήσει βιοψία του όζου. Η βιοψία γίνεται με τοπική αναισθησία και με την καθοδήγηση υπερήχων και θα μας δώσει την τελική απάντηση για το αν ο όζος αφορά καρκίνωμα ή όχι. Σε περίπτωση καρκίνου, η θεραπεία είναι χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδή αδένα από έναν έμπειρο χειρουργό ενδοκρινών αδένων. Το χειρουργείο είναι θεραπευτικό στο 90% των περιπτώσεων και δεν χρειάζεται άλλη θεραπεία. Σε περίπτωση που η βιοψία αναδείξει καλοήθη πάθηση τότε συνίσταται τακτική παρακολούθηση με υπέρηχο θυρεοειδούς και φυσική εξέταση ανά έτος. Αν ο όζος παραμένει σταθερός δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, σε αντίθεση με έναν όζο που μεγαλώνει σε μέγεθος γρήγορα ή είναι σκληρός στην ψηλάφηση όπου εκεί πρέπει να συμβουλευτεί κανείς έναν έμπειρο ειδικό.

Η συχνότητα του καρκίνου του θυρεοειδούς στην Ελλάδα αυξάνεται σταδιακά, με τα τελευταία δεδομένα να δείχνουν ότι έχουμε περίπου 8 νέα περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους ανά έτος.

Ο καρκίνος του θυρεοειδούς δε δίνει συμπτώματα. Οι περισσότεροι ασθενείς βρίσκουν κάποια μάζα που προεξέχει στο λαιμό και πολύ σπάνια αν ο καρκίνος είναι προχωρημένος μπορεί να έχουν δυσκολία στην κατάποση ή βράγχος φωνής.

Υπάρχουν 3 βασικές κατηγορίες: το καλά διαφοροποιημένο (θηλώδες και θυλακιώδες), το μυελοειδές και το αναπλαστικό (ή χαμηλής διαφοροποίησης) καρκίνωμα. Από αυτές τις κατηγορίες το θηλώδες καρκίνωμα αφορά το 90% όλων των θυρεοειδικών καρκίνων, περιορίζεται μόνο στη περιοχή των λαιμού όπου μπορεί να δώσει λεμφαδενικές μεταστάσεις άλλα σπάνια δίνει μεταστάσεις σε άλλα όργανα και έχει εξαιρετική πρόγνωση. Από τους τρεις τύπους το αναπλαστικό έχει την χειρότερη πρόγνωση αλλά είναι εξαιρετικά σπάνιο.

Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του θυρεοειδούς αδένα είναι:

Όλοι οι ασθενείς που έχουν παράγοντες κινδύνου καλό είναι να ελέγχουν το θυρεοειδή τους με υπέρηχο ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ειδικά αυτοί που έχουν έκθεση σε ακτινοβολία και συγγενείς α΄ βαθμού με ιστορικό καρκίνου του θυρεοειδούς. Αν τα ευρήματα του υπερήχου θέσουν υπόνοια καρκίνου τότε συνίσταται βιοψία και χειρουργική επέμβαση.

Όλο και περισσότερα νέα περιστατικά καρκίνου του θυρεοειδούς αδένα ανευρίσκονται ετησίως, κυρίως στις γυναίκες. Είναι όμως ένας επικίνδυνος καρκίνος; Η απάντηση εξαρτάται από το τύπο του καρκίνου.

Εννέα στους 10 ασθενείς με καρκίνο θυρεοειδούς θα έχουν θηλώδες καρκίνωμα στη τελική ιστολογική έκθεση. Αυτός είναι ένας τύπος που αναπτύσσεται αργά σε βάθος χρόνου άρα έχει χαμηλή επιθετικότητα. Πολλοί ασθενείς έχουν χρόνια καρκίνο θυρεοειδούς ο οποίος εξελίσσεται χωρίς να δίνει συμπτώματα και χωρίς να επηρεάζει την καθημερινότητα τους έως ότου μεγαλώσει αρκετά για να γίνει αντιληπτός. Αν δώσει μεταστάσεις θα δώσει λεμφαδενικές μεταστάσεις στη περιοχή του λαιμού και σπάνια σε άλλο σημείο του σώματος. Η θεραπεία είναι κατεξοχήν χειρουργική, όπου γίνεται αφαίρεση του θυρεοειδούς αδένα και των τοπικών λεμφαδένων. Αν η νόσος έχει επεκταθεί σε λεμφαδένες ή το μέγεθος του όγκου είναι αρκετά μεγάλο (>4εκ) θα χρειαστεί οι ασθενείς να λάβουν θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο. Αυτά συνήθως είναι αρκετά για να θεραπευτεί ο ασθενής. Σε λίγες περιπτώσεις θα δούμε υποτροπή της νόσου στο λαιμό.

Το θυλακιώδες έχει επίσης καλή πρόγνωση αφού έχει αργή εξέλιξη σε βάθος χρόνου, λίγο χειρότερη από το θηλώδες καθώς δίνει μεταστάσεις σε άλλα όργανα.

Το μυελοειδές καρκίνωμα απαιτεί εκτεταμένα χειρουργεία, με αφαίρεση του θυρεοειδή αδένα και εκτεταμένο λεμφαδενικό καθαρισμό τραχήλου. Αυτός ο τύπος μπορεί να έχει γενετική προδιάθεση και χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση γιατί πολύ συχνά υποτροπιάζει ή δίνει απομακρυσμένες μεταστάσεις.

Ακόμα όμως και σε περίπτωση υποτροπής, υπάρχουν διαθέσιμες θεραπείες όπως χειρουργική επέμβαση, ραδιενεργό ιώδιο και ειδική φαρμακευτική αγωγή. Σε αυτή την περίπτωση, οι ασθενείς ζουν αρκετά χρόνια έχοντας καλή ποιότητα ζωής, χωρίς να επηρεάζεται η καθημερινότητα τους.

Όπως σε κάθε κανόνα υπάρχουν και εξαιρέσεις και η εξαίρεση αφορά τον αναπλαστικό καρκίνωμα. Αυτός ο τύπος είναι σπάνιος, εμφανίζεται σε ηλικίες >55ετών, εξελίσσεται γρήγορα και είναι αρκετά επιθετικός.

Συμπερασματικά, στην πλειονότητα ο καρκίνος του θυρεοειδούς είναι ένας καρκίνος που αντιμετωπίζεται, υπάρχει θεραπεία η οποία είναι κατά βάση χειρουργική και σπάνια οδηγεί στο θάνατο.